Nhiều anh chị nhắn hỏi chúng tôi vì sao pha chè dây mãi mà nước vẫn nhạt thếch, có người lại uống vào thấy cồn ruột khó chịu. Phần lớn không phải do chè kém, mà do pha sai liều hoặc hãm sai thời gian. Bài này nói thẳng con số cụ thể: bao nhiêu gam, hãm bao lâu, uống vào lúc nào.
Mỗi lần pha, dùng 10-20g chè dây khô hãm với nước sôi trong 10-15 phút, chia uống 2 lần trong ngày, tổng lượng không vượt quá 60-70g/ngày. Thời điểm tốt nhất là trước bữa ăn khoảng 20-30 phút, đặc biệt vào buổi sáng. Nước chè dây nên uống hết trong ngày, không để qua đêm.
Với ấm khoảng 300-500ml, dùng 10-20g chè khô là vừa, tương đương 2-3 thìa canh đầy. Pha đặc hơn không giúp tác dụng mạnh hơn, chỉ khiến nước chát gắt và khó uống hết trong ngày. Nếu pha bằng bình giữ nhiệt lớn để mang đi làm, có thể tăng lên 20-30g nhưng vẫn phải nằm trong tổng lượng cả ngày.
Tổng lượng dùng trong một ngày không nên vượt quá 60-70g chè khô, chia làm 2 lần pha để nước luôn tươi, không phải để lâu ngoài không khí. Ở xưởng chúng tôi, khách quen thường pha buổi sáng một ấm uống hết trước trưa, rồi pha ấm mới cho buổi chiều thay vì giữ một bình dùng cả ngày.
Tráng qua một lượt nước sôi để rửa bụi và làm nóng chè, sau đó đổ bỏ nước tráng. Chế nước sôi vào, đậy nắp và hãm 10-15 phút là dùng được. Hãm lâu hơn không làm nước ngon hơn, ngược lại dễ ra vị chát và đắng do tanin thoát ra nhiều.
Vì chè dây dùng nước sôi trên 90 độ C mới chiết hết được hoạt chất, nên tránh dùng nước ấm hoặc nước nguội để pha, trừ khi anh chị muốn uống lạnh sau khi đã hãm đúng cách bằng nước nóng rồi để nguội.
Thời điểm được khuyên nhiều nhất là trước bữa ăn 20-30 phút, nhất là bữa sáng. Đây là lúc dạ dày tiết nhiều acid nhất trong ngày, chè dây uống vào lúc này giúp trung hòa bớt acid trước khi thức ăn vào dạ dày. Người thường bị đầy hơi, khó tiêu có thể chuyển sang uống sau ăn 30 phút đến 1 giờ thay vì trước ăn.
Buổi tối trước khi ngủ 1-2 tiếng cũng là thời điểm nhiều người chọn vì chè dây có tính an thần nhẹ, giúp dễ ngủ hơn. Tuy nhiên đừng uống sát giờ ngủ vì chè có tác dụng lợi tiểu nhẹ, dễ khiến phải dậy ban đêm.
Nước chè dây pha buổi sáng nên uống hết trong ngày. Để qua đêm, nước dễ bị lên men, uống vào có thể gây đau bụng hoặc tiêu chảy.
Thành phần chính trong lá chè dây là flavonoid, trong đó dihydromyricetin chiếm tỷ lệ lớn nhất. Dược điển Việt Nam quy định dược liệu chè dây đạt chuẩn phải chứa tối thiểu 18% dihydromyricetin tính theo dược liệu khô kiệt, đây là căn cứ chính thức để kiểm định chất lượng chè dây dùng làm thuốc.
Một nghiên cứu công bố trên Tạp chí Y học Việt Nam năm 2023 về tối ưu hóa quy trình chiết xuất dihydromyricetin từ lá chè dây cũng xác nhận đây là hợp chất chủ lực, vốn được dân gian dùng để hỗ trợ các vấn đề viêm loét dạ dày từ lâu trước khi có nghiên cứu hiện đại. Sớm hơn, một nghiên cứu năm 1993 của nhóm tác giả Phùng Thị Vinh, Phạm Thanh Kỳ và cộng sự, đăng trên Tạp chí Dược học, đã ghi nhận flavonoid trong chè dây có tác dụng kháng khuẩn trên một số chủng vi khuẩn thử nghiệm trong phòng thí nghiệm.
Cần nói rõ, đây là các nghiên cứu về hoạt chất và mô hình thực nghiệm, chưa phải thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người. Vì vậy chè dây phù hợp để hỗ trợ làm dịu dạ dày, không thay thế phác đồ điều trị của bác sĩ với các trường hợp viêm loét nặng hoặc có biến chứng.
Tây Bắc Green vẫn giữ nguyên chè dây hái tự nhiên, không tẩm ướp, phơi đúng nắng để giữ lớp phấn trắng tự nhiên trên lá, đúng loại được khuyên dùng theo tiêu chuẩn kể trên. Xem chè dây rừng Tây Bắc để chọn đúng lô hàng mới thu hái.
Dùng quá 70g/ngày trong thời gian dài có thể gây mệt mỏi, ảnh hưởng chức năng gan, thậm chí vàng da theo một số nguồn y tế. Đây là lý do luôn phải giữ trong ngưỡng 60-70g/ngày, chia nhiều lần thay vì pha đặc uống một lần.
Người huyết áp thấp, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, trẻ nhỏ dưới 6 tuổi, và người đang dùng thuốc huyết áp hoặc thuốc an thần nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên. Chè dây tính mát, dùng liên tục liều cao có thể khiến người vốn đã huyết áp thấp cảm thấy mệt, chóng mặt hơn.
Liệu trình thường được khuyên là uống liên tục 15-30 ngày rồi nghỉ, thay vì uống triền miên không ngắt quãng. Với người dùng để hỗ trợ dạ dày, thời gian thấy chuyển biến rõ thường sau 2-4 tuần uống đều, không phải vài ngày.
Anh chị mới bắt đầu, nếu chưa quen liều, có thể tham khảo thêm cách chọn chè dây thật để tránh mua nhầm hàng kém chất lượng làm ảnh hưởng đến hiệu quả pha uống.
Chè dây 1kg pha được bao nhiêu lần? Với mức 10-20g mỗi lần pha, 1kg chè dây khô dùng được khoảng 50-100 lần pha, tương đương 3-5 tuần nếu uống đều 2 lần/ngày.
Chè dây có phấn trắng có phải bị mốc không? Không. Lớp phấn trắng là nhựa tự nhiên tiết ra trong quá trình chế biến, không phải mốc. Mốc thật thường có mùi ẩm mốc rõ và lớp bám không đều, khác với phấn trắng mịn phủ đều trên lá.
Uống chè dây hàng ngày có tốt không? Uống đúng liều 60-70g/ngày trở xuống, chia nhiều lần, không để qua đêm là an toàn với người khỏe mạnh. Người có bệnh nền huyết áp thấp hoặc đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ trước.
Chè dây pha xong để được bao lâu? Chỉ nên uống trong ngày. Để qua đêm nước dễ lên men, uống vào có nguy cơ đau bụng, tiêu chảy.
Trẻ em có uống chè dây được không? Trẻ dưới 6 tuổi không nên dùng thường xuyên. Trẻ lớn hơn nếu dùng nên hỏi ý kiến bác sĩ và giảm liều so với người lớn.
Pha đúng liều, đúng thời gian hãm, chè dây mới phát huy hết vị ngọt hậu và tác dụng vốn có. Anh chị cứ thử pha một ấm đúng công thức trên rồi cảm nhận sự khác biệt so với cách pha cũ.
